Meer eigen zonnestroom gebruiken: zo bereid je je woning voor op 2027

Zonnepanelen hebben de afgelopen jaren een vaste plek gekregen op Nederlandse daken. Lange tijd draaide de rekensom vooral om zoveel mogelijk stroom opwekken en het overschot terugleveren aan het elektriciteitsnet. Vanaf 2027 verandert dat. Het wordt belangrijker om zelf opgewekte elektriciteit direct in huis te gebruiken.

Dat vraagt niet meteen om grote investeringen. Ook met een andere planning van huishoudelijke apparaten kun je het eigen verbruik verhogen. Wie een stap verder wil gaan, kan kijken naar slimme energiesturing, een elektrische auto, warm water op elektriciteit of energieopslag.

De woning ontwikkelt zich daardoor steeds meer tot een klein energiesysteem waarin opwekking en verbruik beter op elkaar worden afgestemd.

Waarom eigen verbruik belangrijker wordt

Zonnepanelen produceren de meeste elektriciteit rond het midden van de dag. Juist op dat moment gebruiken veel huishoudens relatief weinig stroom. Bewoners zijn aan het werk, verlichting staat uit en een groot deel van de elektrische apparaten wordt pas aan het einde van de middag of in de avond gebruikt.

Hierdoor ontstaat een verschil tussen het moment waarop energie beschikbaar is en het tijdstip waarop je deze nodig hebt.

Tot nu toe kon de salderingsregeling dat verschil voor een belangrijk deel opvangen. Vanaf 1 januari 2027 stopt deze regeling. Daardoor wordt het financieel interessanter om een groter gedeelte van de opgewekte elektriciteit meteen zelf te benutten.

Het draait dan niet alleen meer om de hoeveelheid kilowattuur die zonnepanelen jaarlijks produceren. Ook het tijdstip waarop je energie gebruikt krijgt meer betekenis.

Verplaats stroomverbruik naar zonnige uren

Een van de eenvoudigste manieren om meer zonnestroom zelf te gebruiken, is het verschuiven van elektriciteitsverbruik.

Een wasmachine hoeft bijvoorbeeld niet altijd 's avonds te draaien. Hetzelfde geldt voor de vaatwasser en wasdroger. Met een ingebouwde timer of slimme stekker kunnen deze apparaten starten wanneer zonnepanelen veel elektriciteit produceren.

Ook andere apparatuur leent zich hiervoor.

Denk aan:

• de wasmachine;

• de vaatwasser;

• de wasdroger;

• het opladen van een elektrische fiets;

• het laden van een elektrische auto;

• elektrische boilers;

• warmtepompen.

Het vermogen van zonnepanelen wisselt uiteraard per dag. Op een zonnige zomerdag ontstaat een heel ander productiepatroon dan tijdens een donkere wintermiddag. Toch kun je door vaste gewoontes aan te passen een groter gedeelte van de jaarlijkse productie direct benutten.

Een thuisbatterij verschuift energie naar een later moment

Zelfs wanneer je apparaten slim aanstuurt, blijft er vaak elektriciteit over. Een huishouden kan immers niet alle stroom precies gebruiken op het moment dat de zonnepanelen deze produceren.

Energieopslag biedt daarvoor een mogelijke oplossing.

Met een thuisbatterij kun je een deel van de opgewekte elektriciteit tijdelijk opslaan. De opgeslagen energie kan later worden gebruikt, bijvoorbeeld in de avond wanneer zonnepanelen nauwelijks of helemaal geen elektriciteit meer leveren.

Daarmee verhoog je doorgaans het aandeel zonnestroom dat binnen de eigen woning blijft.

Of een batterij financieel aantrekkelijk is, verschilt sterk per huishouden. Het aantal zonnepanelen, het jaarlijkse stroomverbruik, het dagelijkse verbruiksprofiel, de batterijcapaciteit en het energiecontract spelen allemaal een rol.

Een grotere batterij is daarbij niet automatisch beter. Een systeem dat structureel maar gedeeltelijk wordt benut, kan onnodig duur zijn.

Kijk naar je eigen energieprofiel

Voordat je maatregelen neemt, is het verstandig om eerst te onderzoeken hoe je woning daadwerkelijk energie gebruikt.

Veel moderne omvormers tonen per kwartier of zelfs per minuut hoeveel elektriciteit zonnepanelen produceren. Een slimme meter geeft daarnaast inzicht in afname en teruglevering.

Door beide gegevens naast elkaar te leggen, ontstaat een duidelijker beeld.

Je kunt bijvoorbeeld zien dat tussen 12.00 en 15.00 uur veel elektriciteit naar het net gaat, terwijl het stroomverbruik tussen 18.00 en 22.00 uur sterk stijgt. In zo'n situatie bestaat er ruimte om verbruik te verschuiven of energie tijdelijk op te slaan.

Een ander huishouden heeft misschien al een warmtepomp en elektrische auto die overdag veel stroom gebruiken. Daar kan het percentage direct eigen verbruik vanzelf al hoger liggen.

Daarom bestaat er geen ideale oplossing die voor iedere woning hetzelfde werkt.

Een elektrische auto kan veel zonnestroom opnemen

Wie een elektrische auto bezit en deze regelmatig thuis heeft staan, beschikt over een grote stroomverbruiker.

Dat hoeft niet ongunstig te zijn.

Door een elektrische auto vooral tijdens zonnige uren te laden, kan een aanzienlijk deel van de zonneproductie rechtstreeks in de accu terechtkomen. Slimme laadpalen kunnen het laadvermogen soms automatisch aanpassen aan de hoeveelheid beschikbare zonnestroom.

Daardoor hoeft de auto niet constant op maximaal vermogen te laden.

Wanneer zonnepanelen bijvoorbeeld 3 kW meer produceren dan de woning op dat moment gebruikt, kan het laadproces daarop worden afgestemd. Zo beperk je teruglevering zonder extra elektriciteit van het net af te nemen.

Wel blijft het dagelijkse gebruik van de auto bepalend. Wie iedere ochtend vroeg vertrekt en pas na zonsondergang thuiskomt, heeft minder mogelijkheden dan iemand die regelmatig overdag thuis kan laden.

Warm water kan ook als energieopslag dienen

Bij energieopslag denken mensen meestal direct aan accu's. Toch kun je energie ook op andere manieren tijdelijk vasthouden.

Warm water is daar een goed voorbeeld van.

Een elektrische boiler of warmtepompboiler kan water verwarmen wanneer zonnepanelen veel elektriciteit produceren. Het warme water gebruik je vervolgens enkele uren later tijdens het douchen of in de keuken.

Ook een warmtepomp kan onder bepaalde omstandigheden iets meer verwarmen op momenten met veel zonneproductie.

Het huis zelf en het verwarmingssysteem functioneren dan gedeeltelijk als thermische buffer.

Dat vraagt wel om een slimme regeling. Het heeft weinig zin om ruimtes onnodig sterk op te warmen alleen om elektriciteit te verbruiken. Comfort en efficiënt energiegebruik blijven leidend.

Let op het verschil tussen zomer en winter

Bij het plannen van eigen energiegebruik is het belangrijk om niet uitsluitend naar zonnige maanden te kijken.

Zonnepanelen produceren in het voorjaar en de zomer veel meer elektriciteit dan tijdens de winter. Tegelijkertijd kan het huishoudelijke energieverbruik in koude maanden juist hoger liggen.

Een thuisbatterij verandert dat seizoensverschil niet.

Een batterij die overdag wordt opgeladen en 's avonds wordt ontladen, verschuift elektriciteit vooral binnen dezelfde dag. Zonnestroom uit juli kun je niet opslaan om deze in januari te gebruiken.

Daarom moet de capaciteit passen bij het dagelijkse productie- en verbruiksprofiel. Een extreem grote batterij biedt weinig voordeel wanneer er in de winter onvoldoende zonneproductie beschikbaar is om deze regelmatig te laden.

Slimme aansturing wordt steeds belangrijker

De energiewoning van de komende jaren bevat steeds meer apparaten die onderling kunnen samenwerken.

Zonnepanelen produceren elektriciteit. Een energiemanagementsysteem registreert hoeveel stroom beschikbaar is. Vervolgens kan software bepalen waar deze elektriciteit het meest zinvol wordt ingezet.

Eerst gaat stroom bijvoorbeeld naar apparaten die op dat moment actief zijn. Daarna kan een elektrische auto worden geladen. Een eventueel overschot kan vervolgens naar een batterij gaan.

Pas wanneer er binnen de woning geen nuttige bestemming meer voor bestaat, wordt elektriciteit teruggeleverd.

Deze manier van energiebeheer kan belangrijker worden naarmate huishoudens verder elektrificeren.

Warmtepompen, inductiekookplaten, laadpalen, thuisbatterijen en zonnepanelen hoeven dan niet meer als losse apparaten te functioneren. Ze worden onderdelen van één systeem.

Ook zonwering speelt een rol bij energiezuinig wonen

Duurzaam wonen draait niet uitsluitend om elektriciteit.

Tijdens warme zomerdagen kan zoninstraling de binnentemperatuur sterk verhogen. Vooral woningen met grote glasoppervlakken op het zuiden of westen kunnen snel opwarmen.

Goede zonwering helpt om een deel van deze warmte buiten te houden.

Daardoor hoeft een airco minder hard te werken of kan actieve koeling soms helemaal worden voorkomen. Jaloezieën geven daarnaast controle over direct zonlicht en daglicht.

Buitenzonwering heeft meestal het grootste effect tegen oververhitting, omdat de zonnestraling wordt tegengehouden voordat deze het glas passeert.

Zo ontstaat een interessante combinatie: zonnepanelen benutten zonlicht voor elektriciteit, terwijl passende zonwering voorkomt dat dezelfde zon de woning onnodig opwarmt.

Begin met meten voordat je gaat investeren

De overstap naar slimmer energiegebruik hoeft niet in één keer plaats te vinden.

Begin met inzicht.

Bekijk hoeveel stroom de zonnepanelen produceren, wanneer je elektriciteit teruglevert en op welke momenten het verbruik piekt. Probeer daarna eerst eenvoudig verbruik te verplaatsen.

Pas wanneer duidelijk wordt hoeveel structureel overschot er bestaat, kun je beter beoordelen of aanvullende techniek interessant is.

Dat voorkomt dat je een batterij, laadoplossing of ander systeem kiest op basis van aannames.

Vanaf 2027 wordt de samenhang tussen productie en verbruik steeds belangrijker. Huishoudens die hun apparaten, zonnepanelen en eventuele energieopslag goed op elkaar afstemmen, kunnen een groter gedeelte van hun eigen elektriciteit daadwerkelijk zelf gebruiken.

Daarmee verschuift de aandacht van alleen energie opwekken naar energie op het juiste moment benutten. Precies die verandering maakt slim energiebeheer een steeds belangrijker onderdeel van een duurzame woning.

Bron: Beterenergie.nl